Centri

Centar za digitalizaciju razvijen je sa ciljem da obezbedi sistematsku, pouzdanu i dugoročnu digitalizaciju bibliotečke i arhivske građe. Danas Centar raspolaže savremenom tehničkom infrastrukturom koja obuhvata ceo proces digitalizacije – od pripreme materijala i skeniranja, preko obrade i optičkog prepoznavanja teksta, do izrade metapodataka i trajnog čuvanja digitalnih kopija.

Oprema Centra omogućava rad sa različitim tipovima građe: starim i retkim knjigama, rukopisima, periodikom, kataloškim listićima, fotografijama, mapama i savremenim publikacijama. U radu se koriste specijalizovani uređaji, među kojima su Qidenus i Bookeye skeneri, Canon i Epson skeneri, CZUR prenosivi skener, kao i Magic Box – interaktivna digitalna vitrina. Zahvaljujući tome, obezbeđuje se visok kvalitet digitalnih reprodukcija i široka dostupnost građe.

Razvoj digitalizacije u Biblioteci započeo je skromno, uz osnovnu opremu i pojedinačne inicijative, a sistemski se razvija od 2008. godine, kada su formirane organizacione jedinice za razvoj bibliotečkog sistema i digitalizaciju. Značajan podsticaj predstavljalo je učešće u međunarodnim projektima, među kojima je i „Europeana Libraries“, u okviru koga su digitalizovane značajne zbirke stare i retke knjige i rukopisa.

U periodu od 2013. godine razvijene su pretražive digitalne kolekcije, uz primenu savremenih tehnologija kao što su OCR i sistemi za obradu i strukturu dokumenta. U okviru projekta „Evropske novine“ formirana je prva pretraživa kolekcija digitalizovane istorijske periodike, što je omogućilo pretragu punog teksta i napredno korišćenje digitalnog sadržaja.

Danas ova biblioteka obuhvata više od 70.000 digitalnih objekata i oko 1.700.000 digitalizovanih strana u okviru 104 kolekcije, uz veliki broj mesečnih pretraga, što je čini jednim od ključnih resursa za istraživače i širu javnost.

Pretraživa digitalna biblioteka dostupna je na adresi: https://pretraziva.rs/pretraga

Centar je sastavni deo Univerzitetske biblioteke „Svetozar Marković“, zaduženo za razvoj i realizaciju naučnih, obrazovnih i kulturnih aktivnosti.

Centar učestvuje u pripremi i sprovođenju domaćih i međunarodnih projekata Biblioteke i Univerziteta u Beogradu, uključujući saradnju sa fondovima, državnim institucijama i donatorima. Pored projektnih aktivnosti, Centar obavlja konsultativne i edukativne poslove u oblasti nauke, bibliotekarstva i digitalne transformacije.

Kroz organizaciju tribina, stručnih skupova, konferencija i javnih nastupa, Centar promoviše naučnoistraživački i bibliotečki rad Univerziteta u Beogradu, kao i projekte Univerzitetske biblioteke i drugih univerzitetskih institucija. Poseban akcenat stavlja se na razvoj digitalne nauke, unapređenje vidljivosti naučnih rezultata i primenu novih tehnologija u akademskom okruženju.

U okviru projekta eNauka, Centar ima ulogu koordinacionog tela za saradnju sa Kancelarijom za IT i eUpravu Vlade Republike Srbije, nadležnim ministarstvima i naučnoistraživačkim organizacijama.

Centar aktivno podržava razvoj domaćeg naučnog izdavaštva, sarađuje sa obrazovnim, naučnim i međunarodnim institucijama, kao i sa medijima, nevladinim i privatnim sektorom. Jedan od njegovih ključnih ciljeva jeste podsticanje nove generacije digitalno kompetentnih istraživača i jačanje međunarodne vidljivosti srpske nauke.

U svom radu Centar se oslanja na stručne kapacitete Univerzitetske biblioteke „Svetozar Marković“ – izuzetne stručnjake, kvalifikovane, iskusne, obučene i odgovorne bibliotekare među kojima i blizu 30 bibliotekara sa najvišim stručnim zvanjem – bibliotekar savetnik, od kojih je deset doktora nauka. Ovi stručnjaci su – putem zasebnih projekata i projekta eNauka – redovni saradnici Centra u okviru svakodnevnog poslovanja i funkcionisanja Biblioteke u celini.

U novom stoleću Biblioteka se kroz likovne programe, izložbe i izdavačku delatnost postepeno oblikovala kao akademsko i kulturno središte u kojem se različite stvaralačke prakse i znanja povezuju i prožimaju. Premda je izdavačka praksa postojala i ranije, ona nije bila formalizovana u današnjem obliku. Iz prepleta kulturne i naučne produkcije proisteklo je savremeno lice Biblioteke.

Izdavačka delatnost

U Univerzitetskoj biblioteci u Beogradu izdavačka delatnost predstavlja jedan od bitnih segmenata rada. Od prvih bibliografija i kataloga, sa informativnom funkcijom, do savremenih naučnih monografija, zbornika, priručnika, izložbenih kataloga, elektronskih publikacija i digitalnih resursa, kao i časopisa iz oblasti humanističkih i bibliotečko-informacionih nauka, ona je prerasla u značajnu i prepoznatljivu delatnost u savremenom informacionom okruženju.

U prvoj četvrtini 21. veka izdavačka aktivnost je sistematski unapređena i razvrstana u nekoliko celina: monografska izdanja (autorske, naučne i stručne monografije), tematske zbornike, izložbene kataloge i časopise. Od 2013. godine pokrenute su nove edicije sa jasnim vizuelnim identitetom i ciljem razvoja naučne misli i popularizacije znanja. Posebno se izdvaja edicija „Homilije“, sa naučnim i stručnim monografijama i priređenim doktorskim tezama iz nauke o književnosti, kao i podedicija „Biblio“, posvećena bibliotečko-informacionoj oblasti. U okviru edicija „Kanon“ i „Karnegi“ objavljeni su pesnički prevodi i antologija srpske ratne priče.

Značajan segment čine i naučno-dokumentarna izdanja posvećena analizi i kontekstualizaciji bibliotečke i arhivske građe, protoku i vrednovanju naučnih informacija, kao i obradi arhivskih zbirki i prepiske. Posebno mesto zauzima edicija „Knjigohranilište Univerziteta u Beogradu“, pokrenuta 2021. godine kao dugoročni projekat povodom stogodišnjice Biblioteke (1926–2026).

Časopisi kao redovan oblik objavljivanja novih istraživanja i kritičkih prikaza, povezuju autore i čitaoce kroz kontinuiranu stručnu i naučnu komunikaciju. U našoj kući, savremene tokove u bibliotečkoj i lingvističkoj praksi pratimo u časopisima Infoteka i Novorečje.

Ugled Biblioteke kao izdavača potvrđen je nagradama za izdavački poduhvat osvojenim na Sajmovima knjiga u Beogradu, Novom Sadu i Banjaluci. Reč je o priznanjima koja govore o uspešnom spajanju naučne relevantnosti, kulturne vrednosti i vizuelne estetike publikacija. Radi podsticanja rada u nauci i kulturi i radi prikazivanja rezultata izdavaštva, Univerzitetska biblioteka u Beogradu svoje publikacije razmenjuje ili ustupa bez naknade.