Isečak iz istorije

Krajem 1920. godine, uprava Karnegijeve zadužbine je srpskoj vladi poklonila 100.000 dolara za podizanje jedne biblioteke u Srbiji. Treba reći da je ovu odluku Karnegijeva zadužbina donela zahvaljujući inicijativi dva istaknuta Srbina koja su u to vreme živela u SAD, diplomate Slavka Grujića, poslanika Kraljevine SHS u Vašingtonu (1871–1937) i Mihajla Idvorskog Pupina (1854–1935), slavnog profesora fizike na Kolumbija univerzitetu. Čuveni profesori Filozofskog fakulteta i velikani srpske nauke Pavle Popović (kao inicijator), Veselin Čajkanović i Aleksandar Belić bili su članovi Komisije za osnivanje Univerzitetske
biblioteke. Kamen-temeljac postavljen je 23. juna 1921. godine, kada je prestolonaslednik regent Aleksandar u temelj zgrade postavio povelju na pergamentu. Biblioteka je svečano otvorena na dan Sv. Ćirila i Metodija, 24. maja 1926. godine.

Endru Karnegi – biografija

Endru Karnegi (25. novembar 1835 – 11. avgust 1919) bio je škotsko-američki industrijalac i jedan od najbogatijih ljudi u istoriji, koji je krajem 19. veka predvodio veliku ekspanziju američke industrije čelika. Rođen je u Damferlinu u Škotskoj, a 1848. godine se sa porodicom preselio u Pensilvaniju, gde je u mladosti radio kao telegrafista. Do 1860. godine počeo je da ulaže u železnicu, proizvodnju, mostogradnju i transport nafte, a dodatno bogatstvo stekao je prodajom američkih obveznica u Evropi. U Pitsburgu je izgradio kompaniju „Carnegie Steel“, koju je 1901. godine prodao Dž. P. Morganu za 303.450.000 dolara, čime je stvorena korporacija U.S. Steel.

Posle prodaje kompanije, Karnegi se posvetio filantropiji i postao jedan od najznačajnijih dobrotvora svog vremena u Sjedinjenim Državama i Velikoj Britaniji. U poslednjih 18 godina života poklonio je oko 350 miliona dolara (što odgovara približno 6,5 milijardi dolara u 2024. godini), odnosno skoro 90 odsto svog bogatstva, raznim dobrotvornim organizacijama, fondacijama i obrazovnim ustanovama. U svom članku iz 1889. godine „Jevanđelje bogatstva“ (The Gospel of Wealth) pozvao je imućne pojedince da svoje bogatstvo koriste za unapređenje društva, što je snažno uticalo na razvoj moderne filantropije.
Njegovi najznačajniji doprinosi uključuju finansiranje oko 3.000 biblioteka u 47 američkih država, kao i u Kanadi, Velikoj Britaniji, Irskoj, Belgiji, Srbiji, Francuskoj, Australiji, Novom Zelandu, Južnoj Africi, Zapadnoj Indiji i na Fidžiju. Donirao je sredstva za osnivanje Univerziteta u Birmingemu, izgradio Karnegi hol u Njujorku i osnovao više značajnih institucija, među kojima su Karnegi korporacija Njujork (Carnegie Corporation of New York), Fondacija Karnegi za međunarodni mir (Carnegie Endowment for International Peace), Naučni institut Karnegi (Carnegie Institution for Science) i Univerzitet Karnegi Melon (Carnegie Mellon University). Posebnu pažnju posvećivao je obrazovanju, naučnim istraživanjima, lokalnim bibliotekama i unapređenju svetskog mira.